Τι είναι η επιληψία
Η επιληψία είναι μια νευρολογική διαταραχή που επηρεάζει τον εγκέφαλο και προκαλεί επαναλαμβανόμενες επιληπτικές κρίσεις (σπασμούς). Οι κρίσεις συμβαίνουν όταν εμφανίζεται αιφνίδια, μη φυσιολογική ηλεκτρική δραστηριότητα στα νευρικά κύτταρα του εγκεφάλου. Υπό φυσιολογικές συνθήκες, τα εγκεφαλικά κύτταρα (νευρώνες) επικοινωνούν μεταξύ τους με ελεγχόμενο τρόπο. Στην επιληψία, όμως, αυτή η επικοινωνία διαταράσσεται, δημιουργώντας μια «καταιγίδα» ηλεκτρικών σημάτων που οδηγεί στην εκδήλωση επιληπτικής κρίσης.
Επιδημιολογία
Η επιληψία αποτελεί μία από τις συχνότερες νευρολογικές διαταραχές παγκοσμίως, επηρεάζοντας περίπου 65 εκατομμύρια ανθρώπους. Ο επιπολασμός της ανέρχεται περίπου στο 1% του γενικού πληθυσμού, με μεγαλύτερη συχνότητα εμφάνισης στα παιδιά και στους ηλικιωμένους. Η αιτιολογία παραμένει άγνωστη στο περίπου 50% των περιπτώσεων, ενώ στις υπόλοιπες σχετίζεται με δομικά, γενετικά, λοιμώδη, μεταβολικά ή άλλα νευρολογικά αίτια.
Ταξινόμηση επιληπτικών κρίσεων
Σύμφωνα με τη Διεθνή Ένωση κατά της Επιληψίας (International League Against Epilepsy – ILAE), οι επιληπτικές κρίσεις ταξινομούνται ανάλογα με το σημείο έναρξής τους στον εγκέφαλο και το επίπεδο επίγνωσης του ατόμου κατά τη διάρκεια της κρίσης (Fisher et al., 2017).
- Εστιακές επιληπτικές κρίσεις
Οι εστιακές κρίσεις ξεκινούν σε μία συγκεκριμένη περιοχή του εγκεφάλου και διακρίνονται στις ακόλουθες κατηγορίες:
- Εστιακές κρίσεις με διατηρημένη επίγνωση
Κατά τη διάρκεια της κρίσης το άτομο διατηρεί την επίγνωσή του και μπορεί να αντιλαμβάνεται το περιβάλλον. Τα συμπτώματα ποικίλλουν ανάλογα με την περιοχή του εγκεφάλου που επηρεάζεται και μπορεί να περιλαμβάνουν:
- ακούσιες κινήσεις ενός άκρου,
- αισθητικές διαταραχές (μούδιασμα, μυρμήγκιασμα),
- οπτικές, ακουστικές ή οσφρητικές ψευδαισθήσεις,
- αυτόνομες εκδηλώσεις (εφίδρωση, ταχυκαρδία),
- ψυχικά συμπτώματα, όπως έντονο αίσθημα φόβου.
Συχνά προηγείται η λεγόμενη αύρα, η οποία αποτελεί στην πραγματικότητα μια εστιακή κρίση με διατηρημένη επίγνωση.
- Εστιακές κρίσεις με διαταραχή της επίγνωσης
Σε αυτές τις κρίσεις διαταράσσεται η επίγνωση του ατόμου, με αποτέλεσμα να μην μπορεί να ανταποκριθεί φυσιολογικά στο περιβάλλον. Είναι δυνατόν να εμφανιστούν αυτοματισμοί, όπως:
- επαναλαμβανόμενες κινήσεις των χειλιών,
- μάσημα ή κατάποση,
- τρίψιμο των χεριών,
- άσκοπη περιπλάνηση.
Μετά την κρίση συνήθως ακολουθεί περίοδος σύγχυσης ή υπνηλίας.
- Εστιακές κρίσεις που εξελίσσονται σε αμφοτερόπλευρη τονικοκλονική κρίση
Οι κρίσεις αυτές ξεκινούν εστιακά και στη συνέχεια εξαπλώνονται και στα δύο εγκεφαλικά ημισφαίρια, προκαλώντας απώλεια της συνείδησης και γενικευμένους τονικοκλονικούς σπασμούς.
- Γενικευμένες επιληπτικές κρίσεις
Οι γενικευμένες κρίσεις ξεκινούν ταυτόχρονα και στα δύο εγκεφαλικά ημισφαίρια.
- Τονικοκλονικές κρίσεις
Χαρακτηρίζονται από:
- αιφνίδια απώλεια της συνείδησης,
- τονική φάση με έντονη μυϊκή σύσπαση,
- κλονική φάση με ρυθμικούς σπασμούς των άκρων,
- πιθανό δάγκωμα της γλώσσας,
- απώλεια ούρων,
- μετακριτική σύγχυση και έντονη κόπωση.
- Αφαιρετικές κρίσεις
Παρουσιάζονται κυρίως στην παιδική ηλικία και χαρακτηρίζονται από:
- σύντομη διακοπή της συνείδησης,
- κενό βλέμμα,
- απουσία ανταπόκρισης για λίγα δευτερόλεπτα,
- άμεση επάνοδο χωρίς σύγχυση.
- Μυοκλονικές κρίσεις
Εμφανίζονται ως σύντομα, αιφνίδια τινάγματα ενός ή περισσότερων μυϊκών ομάδων, συνήθως στα άνω άκρα, με διατήρηση της επίγνωσης στις περισσότερες περιπτώσεις.
- Τονικές κρίσεις
Προκαλούν απότομη αύξηση του μυϊκού τόνου, με αποτέλεσμα δυσκαμψία του σώματος και πιθανή πτώση.
- Κλονικές κρίσεις
Χαρακτηρίζονται από επαναλαμβανόμενες, συμμετρικές και ρυθμικές μυϊκές συσπάσεις.
- Ατονικές κρίσεις
Προκαλούν αιφνίδια απώλεια του μυϊκού τόνου, οδηγώντας συχνά σε πτώση του ατόμου και αυξημένο κίνδυνο τραυματισμού.
- Επιληπτικές κρίσεις άγνωστης έναρξης
Σε ορισμένες περιπτώσεις δεν είναι δυνατόν να προσδιοριστεί το σημείο έναρξης της κρίσης, κυρίως όταν δεν υπάρχουν επαρκή κλινικά δεδομένα. Οι κρίσεις αυτές χαρακτηρίζονται ως άγνωστης έναρξης και μπορεί να επαναταξινομηθούν όταν συγκεντρωθούν περισσότερες πληροφορίες.
Πρώτες βοήθειες σε επιληπτική κρίση
Η πλειονότητα των επιληπτικών κρίσεων σταματά αυτόματα μέσα σε λίγα λεπτά και δεν απαιτείται ιδιαίτερη παρέμβαση. Ωστόσο, η σωστή παροχή πρώτων βοηθειών μπορεί να προστατεύσει το άτομο από τραυματισμούς και να συμβάλει στην ασφαλή ανάρρωσή του.
Τι πρέπει να κάνουμε
Εάν ένα άτομο εμφανίσει επιληπτική κρίση με σπασμούς:
- Να διατηρήσουμε την ψυχραιμία μας και να καθησυχάσουμε όσους βρίσκονται γύρω μας.
- Να χρονομετρήσουμε τη διάρκεια της κρίσης.
- Να απομακρύνουμε αντικείμενα που μπορεί να προκαλέσουν τραυματισμό και, εφόσον είναι δυνατόν, να προστατεύσουμε το άτομο από πτώση.
- Να τοποθετήσουμε κάτι μαλακό κάτω από το κεφάλι του (π.χ. ένα μαξιλάρι ή κάποιο ρούχο).
- Να χαλαρώσουμε στενά ρούχα γύρω από τον λαιμό και να αφαιρέσουμε τα γυαλιά, εφόσον φοράει.
- Να μην εμποδίζουμε τις κινήσεις του σώματος κατά τη διάρκεια των σπασμών.
- Μετά το τέλος των σπασμών, εφόσον το άτομο αναπνέει φυσιολογικά, να το τοποθετήσουμε σε πλάγια θέση ασφαλείας, ώστε να διατηρηθεί ανοικτός ο αεραγωγός και να μειωθεί ο κίνδυνος εισρόφησης σάλιου ή εμεσμάτων.
- Να παραμείνουμε δίπλα στο άτομο μέχρι να ανακτήσει πλήρως τις αισθήσεις του, προσφέροντας υποστήριξη και καθησυχασμό.
- Εάν το άτομο είναι αποπροσανατολισμένο ή δεν μπορεί να επιστρέψει μόνο του στο σπίτι, να ενημερώσουμε συγγενή ή φροντιστή ή να βοηθήσουμε στην ασφαλή μετακίνησή του.
Πότε πρέπει να καλέσουμε άμεσα το 166 ή το 112
Άμεση ιατρική βοήθεια απαιτείται όταν:
- η κρίση διαρκεί περισσότερο από 5 λεπτά,
- εμφανιστεί δεύτερη κρίση χωρίς το άτομο να ανακτήσει τις αισθήσεις του μεταξύ των κρίσεων,
- πρόκειται για την πρώτη επιληπτική κρίση του ατόμου,
- το άτομο τραυματιστεί κατά τη διάρκεια της κρίσης,
- η κρίση συμβεί μέσα στο νερό,
- η κρίση εμφανιστεί κατά την εγκυμοσύνη,
- μετά το τέλος της κρίσης το άτομο δεν αναπνέει φυσιολογικά ή δεν ανακτά τις αισθήσεις του.
Εάν μετά το τέλος της κρίσης το άτομο δεν αναπνέει φυσιολογικά, πρέπει να κληθεί άμεσα το 166 ή το 112 και να αρχίσει καρδιοπνευμονική αναζωογόνηση (ΚΑΡΠΑ/CPR), σύμφωνα με τις ισχύουσες οδηγίες πρώτων βοηθειών.
Τι δεν πρέπει να κάνουμε
Κατά τη διάρκεια μιας επιληπτικής κρίσης δεν πρέπει:
- Να μετακινούμε το άτομο, εκτός εάν βρίσκεται σε άμεσο κίνδυνο (π.χ. κοντά σε δρόμο, φωτιά ή νερό).
- Να συγκρατούμε ή να περιορίζουμε βίαια τις κινήσεις του.
- Να προσπαθούμε να ανοίξουμε το στόμα του.
- Να τοποθετούμε οποιοδήποτε αντικείμενο ή τα δάχτυλά μας μέσα στο στόμα του.
- Να χορηγούμε νερό, τροφή, φάρμακα ή άλλα υγρά κατά τη διάρκεια ή αμέσως μετά την κρίση, πριν ανακτήσει πλήρως την επίγνωσή του.
- Να επιχειρούμε τεχνητή αναπνοή κατά τη διάρκεια των σπασμών. Η ΚΑΡΠΑ εφαρμόζεται μόνο εάν, μετά το τέλος της κρίσης, το άτομο δεν αναπνέει φυσιολογικά.
Βιβλιογραφία
Fisher, R.S., Cross, J.H., French, J.A., Higurashi, N., Hirsch, E., Jansen, F.E., Lagae, L., Moshé, S.L., Peltola, J., Roulet Perez, E., Scheffer, I.E. and Zuberi, S.M. (2017), Operational classification of seizure types by the International League Against Epilepsy: Position Paper of the ILAE Commission for Classification and Terminology. Epilepsia, 58, 522-530. https://doi.org/10.1111/epi.13670
Fisher, R. S., Acevedo, C., Arzimanoglou, A., Bogacz, A., Cross, J. H., Elger, C. E., … & Wiebe, S. (2014). ILAE official report: A practical clinical definition of epilepsy. Epilepsia, 55(4), 475–482. https://doi.org/10.1111/epi.12550
NICE. (2022). Epilepsies in children, young people and adults (NG217). https://www.nice.org.uk/guidance/ng217
World Health Organization. (2024). Epilepsy. https://www.who.int/health-topics/epilepsy
